10 cousas que deberías saber sobre a himnose

1- Un «ritual» moi antigo: míreme fixamente aos ollos

A práctica da hipnosis é casi tan antiga como a humanidade. Practicouse desde tempos inmemoriales como rituais ou ceremonias de curación. Según a Sociedade Catatana de Hipnosis Clínica e Psicoterapia, “as primeiras manifestacións  deronse en forma de autohipnosis, entre os homes primitivos, quen cos  seus cantos misteriosos, os  seus bailes rituais e as súas palabras (...) chegaban a insensibilizarse colectivamente da dor, tiñan visións, dominaban o cansancio,  curábanse trastornos funcionais e chegaban a estados catalépticos”.

Tamén hai vestixios desta práctica no antigo Exipto. Anda que , foi o médico alemán Franz Anton Mesmer (1734-1815) quen cos seus hallazgos sobre o magnetismo animal, que logo aplicou a pacientes, sentó as bases do que hoxe se coñece como hipnosis. O mesmerismo, como se coñecían as prácticas de Mesmer, deu pé a que o cirujano escocés James Braid (1795-1860), tras algunhas experiencias coa súa muller e axudante, desenvolvera a hipnosis en 1842. “A fixación sostida na mirada dunha persoa paraliza os centros nerviosos dos ollos, destruíndo o  equilibrio do sistema nervioso e produciendo o estado onírico”, deixó por escrito. A súa creencia de que se trataba dun estado onírico deu orixen á palabra “ hipnotismo”, do grego hipnos, que significa soño ou sopor.

2- Qué é a hipnosis

É unha experiencia subxetiva difícil de describir, como ocorre coa consciencia ou a dor. En xeneral en estado de hipnosis  experiméntase unha modificación da atención, as percepcións sensoriais e o 

tempo. Ademais o umbral de percepción da dolor  elévase, de aí os efectos analxésicos que se lle atribúen, coecidos desde antigo. 

Unha revisión recente publicada na revista Nature neuroscience, sinala que a hipnosis produce un estado de atención moi focalizado, que minimiza outros pensamentos e sensacións. Consta de dous procesos, a indución e a suxestión.

• As instrucións que da o hipnotizador para que a persoa que se somete a hipnosis alcance un estado mental característico se denominan indución. Esas instrucións persiguen que o participante se centre en algo concreto, por exemplo, o son da sua propia respiración. E o estado característico que alcanza se denomina normalmente  trance hipnótico, aínda que esta denominación é bastante controvertida. 

• A suxestión consiste en frases que describen cambios nas percepcióms e que non requieren que a persoa que va a ser hipnotizada se esforxe por lograr. Por exemplo: “O seu brazo está tan tenso que non pode doblalo” o ao revés, “os seus músculos están cada vez menos tensos”

Calquera persoa pode ser hipnotizada. De feito o 0% poderían experimentar este fenómeno con relativa facilidade. Do 20% restante, a metade son moito máis sugestionables que a media e o outro 10% moi difíciles de hipnotizar.

3-Qué pasa en el cerebro hipnotizado

Aínda que as persoas en estado de hipnosis adoitan ter os ollos pechados e están tranquilos, non dormen, como se proba mediante electroencefalografía, que delimita claramente o sono e a vixilia. A hipnosis ten uns parámetros característicos e diferentes de ambos estados.

Tampouco é un estado parecido ao que experimentamos cando estamos ensimismados, como mostran técnicas de neuroimaxe. Cando “soñamos despertos”, sen pensar en nada en particular, a rede neuronal por defecto do cerebro está activada. Durante a hipnosis a actividade nesa rede neuronal disminúe, como ocorre cando nos concentramos nalgunha tarefa.

Pero, se activan outras zonas, como a corteza cingular anterior, que está relacionada coa atención e o control cognitivo, e outras áreas implicadas na produción de imaxes mentais, como o precúneo, as cortezas occipital e temporal. 

4-A primeira descripción clínica

A primeira publicación clínica detallada sobre as propiedades analxésicas da hipnosis  foi escrita por Santiago Ramón y Cajal, “o famoso médico español máis coñecido polas súas excepcionais contribucións á neurobioloxía e a histoloxía”, recolle un artículo publicado en setembro do ano pasado en Frontiers in Psychology. Cajal estivo fascinado pola hipnosis, que estaba en pleno auxe na súa época, e  manteníase informado de toda-las investigacións e descubrimentos que se facían nese campo emerxente e polémico. As maiores contribucións  fíxoas entón o neurólogo francés Jean-Martin Charcot, (París 1825, 893,Nièvre, Francia).

Cajal era moi hábil en inducir o estado de hipnosis e levou a cabo moitas experiencias de hipnosis tanto con persoas sanas como enfermas.  Interesábanlle os fenómenos que tiñan lugar durante o “trance hipnótico”, como a catalepsia, ou rixidez muscular que a miúdo se produce, a analxesia, as alucinacións visuales, táctiles e auditivas e a amnesia.

5-Falsos mitos sobre a hipnosis (I)

Hoxe en día a neurociencia carece dunha teoría satisfactoria que explique a sugestión hipnótica. Tal vez por iso son moitas as falsas creencias que circulan sobre as consecuencias que este estado peculiar de conciencia pode provocar en quen os experimentan.

Entre eles, o más extendido é que se anula a voluntade da persoa sometida a hipnosis, que se converte nunha especie de autómatas capaces de facer o ridículo ou de levar a cabo incluso actos delictivos. O cine faise eco desta creencia, por exemplo na Maldición do escorpión de Jade (2001), de Woody Allen. Tamén a serie Victor Ros reflexa esas falsas creencias que circulaban na época en que está ambientada, na que a hipnosis era un trending topic. Esta creencia é falsa. Non hai evidencias de que alguen obrara en contra da súa voluntade mentras estaba sometido a hipnosis, como recolle a web do Grupo De Traballo De Hipnosis Psicolóxica do Colexio Oficial de Psicólogos da Comunidade Valenciana

A misma páxina desminte que a hipnosis pode deixar a unha persoa “enganchada” nun trance e deixala a merced do hipnotizador como reflexa e recolle a serie de ficción Victor Ros. E fai énfasis en que o concepto de trance é meramente descriptivo, e a afirmación carece de evidencia científica.

6-Falsos mitos sobre la hipnosis (II)

É imposible que unha persoa baixo hipnosis mienta. O que recorda neste estado é sempre verdade. Falso tamén. De feito foi moi controvertido o uso da hipnosis para acceder a recordos supostamente reprimidos sobre sucesos da infancia relacionados con malos tratos psicolóxicos, físicos ou abusos sexuais, porque inducían, falsos recordos. Non hai que olvidar que a hipnosis ten unha alta dosis de sugestión. E como dicía Cajal, sugestionar é fácil, rápido e barato.

Baixo hipnosis  podense dar reaccións inusuais, excepcionais e casi máxicas. Todo o que aflore na hipnosis está entre as nosas capacidades. A hipnosis como moito pode axudar a descubrir que posee cualidades que descoñecía, pero non pode proporcionar novas destrezas ou debilidades, aclaran no Colexio de Psicólgos de Valencia.

A hipnosis é una terapia que permite conseguir objetivos sin esfuerzo. Falso tamén. A hipnosis non é unha terapia, aclaran a web do Colexio de Psicólogos de Valencia. A hipnosis  utilízase como axuda nalgunhas intervencións terapéuticas, e por iso pode axudar a acelerar a recuperación, disminuíndo o esforzo subxetivo percibido pola persoa, aínda que require voluntade para alcanzar os obxetivos propostos.

7- Cambios no organismo

Según recolle a Sociedade Catalana de Hipnosis Clínica e Psicoterapia na súa páxina web, a hipnosis produce un aumento da tasa cardíaca, “a principios do proceso, probablemente debido á poca familiarización coa situación e disminúe ao longo da sesión” 

O fluxo e a presión sanguínea tamén experimentan variacións durante o proceso hipnótico aumentando o primeiro e disminuíndo a presión arterial. O tono muscular redúcese.

Poden producirse tamén estados alterados como catalepsia, ou rixidez muscular, analxesia, alucinacións visuales, táctiles e auditivas e amnesia.

8-Efecto analgésico de la hipnosis

A analxesia inducida pola hipnosis  mostrouse moi efectiva no tratamiento del dolor crónico, oncológico y neuropático en pacientes con VIH e membro fantasma, tras a amputación dalgunha extremidade. É efectiva para reducir a dor despois das intervencións quirúrxicas. Tamén se valen desta propiedade os dentistas, que cada vez utilízano máis nas súas consultas. Incluso as persoas con fribromialxia ou ELA poden obter alivio das súas dores. As dores de espalda tamén parecen responder.

Nos nenos, máis suxestionables que nos adultos, a técnica tamén parece eficaz na dolor aguda.

9-¿Autohipnosis para combatir la alergia?

A hipnosis pode utilizarse cun mesmo. Créese que ese foi a  súa orixe, practicada polos nosos antepasados primitivos. Nunha postura cómoda e coa vista fixa nun punto, pode lograrse, aseguran os expertos prestando atención á respiración. A técnica 5-4-3-2-1 trata de lograr ese nombrando cinco obxetos ou impresións que poidan percibirse sen apartar a vista do punto no que fixamos a mirada. Logo se nomean cinco sensacións corporales que experimenta no momento. Se repite este proceso con catro, tres e dous sensacións, que pueden ser las mismas o distintas, hasta chegar a unha única sensación. 

Coos ollos pechados se repite mentalmente unha intensión persoal positiva tres veces. Despois pode disfrutar do estado de tranquilidade e relaxación durante uns minutos. Para “volver” á realidade, igual que se fai coas técnicas de relaxación ha de seguirse un proceso secuenciado e nno brusco: movendo primeiro os dedos de mans e pes, logo brazos e pernas. Algúns estiramentos para desperezarse e xa podes abrir os ollos.
Coa autohipnosis, según un artículo publicado en Nature en 2005, pódese mellorar a alerxia, Un equipo de investigadores suizo reclutou a 79 pacientes con reaccións alérxicas de moderadas a graves ao heno ou polen das árbores, y la mitad de ellos recibieron entrenamiento en la autohipnosis. Para que el proceso tenga éxito hay que entrar primero nun estado de trance y luego enfocar la mente en un tema particular. Todo o proceso pode levar menos de cinco minutos. Aínda que, eso sí, a mellora nos síntomas non é  froito dun día: despois de dous anos de práctica, se mediu a respuesta biolóxica aos alérxenos: e os participantes foron expostos ao polen e a  sú congestión evaluouse mediante un dispositivo que mide o fluxo de aire a través das fosas nasais. Sus síntomas, según lo medido por la proba da conxestión e preguntando aos pacientes cómo se sentían, caeron un 30% grazas á hipnosis.

10-Unha axuda para a psicoterapia

Pero a lista de posibles aplicacións non termina aquí. Tamén a psicoterapia se serve da hipnosis para resolver problemas. A lista é larga, según a Sociedade Catalana de Hipnosis Clínica e Psicoterapia: fobias, trastorno por estrés post-traumático, insomnio, trastornos psicosomáticos, reestructuración de creencias irracionais, tabaquismo, enuresis, síntomas depresivos, pánico, asma, psoriasis, colon irritable, náuseas y vómitos anticipatorios posteriores a la quimioterápia...

E o primeiro en ver as posibilidades terapéuticas da hipnosis foi Sigmund Freud: "Nunca se ponderará bastando a importancia do hipnotismo na historia da xénesis do psicoanálisis. Tanto no sentido teórico como no terapéutico, a psicoanálise administra unha herencia que o hipnotismo lle transmitiu"